ماده 55 مربوط به وظائف شهرداريها:

1. ايجاد خيابانها و كوچه ها و ميدانها و باغهاي عمومي ومجاري آب و توسعة معابر در حدود قوانين موضوعه .

2. تنظيف و نگاهداري و تسطيح معابر و انهار عمومي و مجاري آبها و فاضلاب و تنقيه قنوات مربوط به شهر و تأمين آب و روشنائي به وسائل ممكنه .

تبصره1ـ سد معابر عمومي و اشغال پياده روها و استفاده غيرمجاز آنها و ميدانها و پاركها و باغهاي عمومي براي كسب و يا سكني و يا هر عنوان ديگري ممنوع است و شهرداري مكلف است از آن جلوگيري و در رفع موانع موجود و آزاد نمودن معابر و اماكن مذكور فوق وسيله مأمورين خود رأساً اقدام كند . در مورد دكه هاي منصوب قبل از تصويب اين قانون شهرداري ملكف است نسبت به برداشتن آنها اقدام و چنانچه صاحبان اين قبيل دكه ها ادعاي خسارتي داشته باشند با نظر كميسيون مقرر در ماده 77 نسبت به جبران خسارات آنها اقدام كند ولي كساني كه بعد از تصويب اين قانون اقدام به نصب دكه هائي در معابر عمومي كنند شهرداري موظف است رأساً و به وسيله مأمورين خود در برداشتن اين قبيل دكه ها و رفع سد معبر اقدام كند و اشخاص مزبور حق ادعاي هيچگونه خسارتي نخواهند داشت .

تبصره2 ـ احداث تأسيسات توليد و توزيع برق و تعيين نرخ آن در شهرها تا موقعي كه وزارت آب و برق نيروي آن را تأمين نكرده است با موافقت قبلي وزارت آب و برق به عهده شهرداري است .

تهيه آب مشروب شهرها و تأمين وسائل توزيع و وضع مقررات مربوط به آن وهمچنين تعيين نرخ آب در شهرها به استثناي مواردي كه سازمانهاي تابعه وزارت آب و برق عهده دار آن هستند با تصويب انجمن شهر به عهده شهرداري خواهد بود . اين قبيل شهرداريها مي توانند با تصويب انجمن شهر و تأييد وزارت كشور تهيه آب مشروب و توزيع آن را به مؤسساتي كه طبق اصول بهداشتي عمل نمايند واگذار كنند .

تبصره3 ـ مؤسسات خيريه كه تأمين آب شهرها را قبل از تصويب اين قانون به عهده داشته اند و عمليات آنها مورد تأييد شهرداري محل و وزارت كشور باشد مي توانند كماكان به كار خود ادامه دهند .

تبصره4 ـ (الحالقي مصوب 17/5/1532) شهرداري مكلف است محل هاي مخصوصي براي تخليه زباله و نخاله و فضولات ساختماني و مواد رسوبي فاضلابها و نظايز آنها تعيين و ضمن انتشار آگهي به اطلاع عمومي برساند . محلهاي تخليه زباله بايد خارج از محدوده شهر تعيين شود و محل تأسيس كارخانجات تبديل زباله به كود به تشخيص شهرداري خواهد بود .رانندگان وسائل نقليه اعم از كند رو يا موتوري مكلفند آنها را فقط در محلهاي تعيين شده از طرف شهرداري خالي نمايند .مجازات متخلفين طبق ماده276 قانون كيفر عمومي تعيين مي شود . در صورت تخلف مراتب هر بار در گواهينامه رانندگي متخلف قيد و اگر ظرف يك سال سه بار مرتكب همان تخلف شود بار سوم به حداكثر مجازات خلافي محكوم و گواهينامه او براي يك سال ضبط مي شود و در همان مدت از رانندگي ممنوع خواهد بود . به تخلفات مزبور در دادگاه بخش رسيدگي خواهد شد .

3. مراقبت و اهتمام كامل در نصب برگه قيمت بر روي اجناس واجراي تصميمات انجمن نسبت به ارزاني و فراواني خوار و بار و مواد مورد احتياج عمومي و جلوگيري از فروش اجناس فاسد و معدوم نمودن آنها .

4. مراقبت در امور بهداشت ساكنين شهر و تشريك مساعي با مؤسسات وزارت بهداري در آبله كوبي و تلقيح واكسن وغيره براي جلوگيري از امراض ساريه .

5.  جلوگيري از گدائي واداشتن گدايان به كار و توسعه آموزش عمومي و غيره .

6. اجراي تبصره 1 ماده 8 قانون تعليمات اجباري و تأسيس مؤسسات فرهنگي و بهداشتي و تعاوني مانند بنگاه حمايت مادران و نوانخانه و پرورشگاه و درمانگاه و بيمارستان و شيرخوارگاه و تيمارستان و كتابخانه و كلاسهاي مبارزه با بي سوادي و كودكستان و باغ كودكان و امثال آن در حدود اعتبارات مصوب و همچنين كمك به اين قيبل مؤسسات و مساعدت مالي به انجمن تريبت بدني و پيشآهنگي وكمك به انجمن هاي خانه و مدرسه و اردوي كار .

شهرداري در اين قبيل موارد و همچنين در مورد موزه ها و خانه هاي فرهنگي و زندان با تصويب انجمن شهر از اراضي و ابنيه متعلق به خود با حفظ مالكيت به رايگان و يا با شرايط معين به منظور ساختمان و استفاده به اختيار مؤسسات مربوط خواهد گذاشت .

تبصره1 ـ تبصره ماده5 قانون نظارت در مصرف سهميه فرهنگ از درآمد شهرداريها مصوب 28/3/34 به قوت خود باقي است .

تبصره 2 ـ تبصره ماده 1339 كل كشور به قوت خود باقي است .

7. حفظ و اداره كردن دارائي منقول و غير منقول شهرداري و اقامه دعوي بر اشخاص و دفاع از دعاوي اشخاص عليه شهرداري .

8. برآورد و تنظيم بودجه و متمم بودجه اصلاح بودجه و تفريغ بودجه شهرداري و تنظيم پيشنهاد برنامه ساختماني و اجراي آن پس از تصويب انجمن شهر يك نسخه از بودجه مصوب و برنامه ساختماني به وسيله فرماندار يا بخشدار به وزارت كشور ارسال مي شود .

9. انجام معاملات شهرداري اعم از خريد و فروش اموال منقول و غيرمنقول و مقاطعه و اجاره و استيجاره پس از تصويب انجمن شهر با رعايت صلاح و صرفه و مقررات آئين نامه مالي شهرداريها پيش بيني شده در اين قانون .

10. اهداء و قبول اعانات و هدايا به نام شهر با تصويب انجمن .

اعانات پرداختي به شهرداري يا مؤسسات خيريه از طرف وزارت دارائي جزء هزينه قابل قبول اعانه دهندگان پذيرفته مي شود و اعانه دهنده نسبت به مبلغ اعانه اي كه داده است از ماليات بردرآمد معاف مي باشد .

11. نظارت و مراقبت در صحت اوزان و مقياسها .

12. تهيه آمار مربوط به امور شهر و مواليد و متوفيات .

13.  ايجاد غسالخانه و گورستان و تهيه وسائل حمل اموات و مراقبت در انتظام امور آنها .

14.  اتخاذ تدابير مؤثر و اقدام لازم براي حفظ شهر از خطر سيل و حريق و همچنين رفع خطر از بناها و ديوارهاي شكسته و خطرناك واقع در معابر عمومي و كوچه ها و اماكن عمومي و دالانهاي عمومي و خصوصي و پركردن و پوشاندن چاهها و چاله هاي واقع در معابر و جلوگيري از گذاشتن هر نوع اشياء در بالكن ها و ايوانهاي مشرف و مجاور به معابر عمومي و دودكش هاي ساختمانها كه باعث زحمت و خسارت ساكنين شهرها باشد .

تبصره ـ در كليه موارد مربوط به رفع خطر از بناها و غيره و رفع مزاحمت هاي مندرج در ماده فوق شهرداري پس از كسب نظر مأمور فني خود به مالكين يا صاحبان اماكن يا صاحبان ادوات منصوب ابلاغ مهلت دارد متناسبي صادر مي نمايد و اگر دستور شهرداري در مهلت معين به موقع اجرا گذاشته نشود شهرداري رأساً با مراقبت خود اقدام به رفع خطر يا كزاحمت خواهد نمود و هزينه مصروف را اضافه صدي پانزده خسارت از طرف دريافت خواهد كرد .مقررات فوق شامل كليه اماكن عمومي مانند سينماها – گرمابه ها – مهمانخانه ها- دكاكين – قهوه خانه ها – كافه رستورانها – پاساژها و امثال آن كه محل رفت و آمد مراجعه عمومي است نيز مي باشد .

15.  جلوگيري از شيوع امراض ساريه انساني و حيواني و اعلام اين گونه بيماريها به وزارت بهداري و دامپزشكي و شهرداريهاي مجاور هنگام بروز آنها و دور نگاهداستن بيماران مبتلا به امراض ساريه و معالجه و دفع حيواناتي كه مبتلا به امراض ساريه بوده و يا در شهر بلاصاحب و مضر هستند .

16.  تهيه مقررات صنفي و پيشنهاد آن به انجمن شهر و مراقبت در امور صنفي اصناف و پيشه وران .

17.  پيشنهاد اصلاح نقشه شهر در صورت لزوم و تعيين قيمت عادله اراضي و ابنيه متعلق به اشخاص كه مورد احتياج شهر باشد بر طبق قانون توسعه معابر و تأمين محل پرداخت آن و ايجاد وتوسعه معابر و خيابانها و ميدانها و باغهاي عمومي و تهيه اراضي مورد احتياج براي لوله كشي و فاضلاب اعم از داخل و يا خارج شهر و همچنين تهيه اراضي لازم براي ساختمان مخزن و نصب دستگاه تصفيه و آبگيري و متعلقات آنها برطبق قانون توسعه معابر .

18.  تهيه و تعيين ميدانهاي عمومي براي خريد و فروش ارزاق و توقف وسائط نقليه و غيره .

19.  تهيه و تدوين آئين نامه براي فراواني و مرغوبيت و حسن اداره فروش گوشت و نان شهر و اجراي آن پس از تصويب انجمن شهر .

20.  جلوگيري از ايجاد و تأسيس كليه اماكن كه به نحوي از انحاء موجب بروز مزاحمت براي ساكنين يا مخالف اصول بهداشت در شهرهاست شهرداري مكلف است از تأسيس كارخانه ها – كارگاهها – گاراژهاي عمومي و تعميرگاه ها ودكانها و همچنين مراكزي كه مواد محترقه مي سازند و اصطبل چارپايان و مراكز دامداري و به طور كلي تمام مشاغل و كسب هائي ك ايجاد مزاحمت و سروصدا كنند يا توليد دودو يا عفونت و يا تجمع حشرات و جانواران نمايد جلوگيري كند و در تخريب كوره هاي آجر و گچ و آكپزي و خزينه گرمابه هاي عمومي كه مخالف بهداشت است اقدام نمايد و با نظارت و مراقبت در وضع دودكشهاي اماكن و كارخانه ها و وسائط نقليه كه كاركردن آنها دود ايجاد مي كند از آلوده شدن هواي شهر جلوگيري نمايد و هرگاه تأسيسات مذكور فوق قبل از تصويب اين قانون به وجود آمده باشد آنها را تعطيل كند و اگر لازم شود آنها را به خارج از شهر انتقال دهد .

تبصره ـ شهرداري در مورد تعطيل و تخريب و انتقال به خارج از شهر مكلف است مراتب را ضمن دادن مهلت مناسبي به صاحبان آنها ابلاغ نمايد و اگر صاحب ملك به نظر شهرداري معترض باشد بايد ظرف ده روز اعتراض خود را به كميسيوني مركب از سه نفر كه از طرف انجمن شهر انتخاب خواهند شد تسليم كند ـ رأي كميسيون قطعي و لازم الاجرا است .

هرگاه رأي كميسيون مبني بر تأييد نظر شهرداري باشد و يا صاحب ملك درموقع اعتراض نكرده و يا مهلت مقرر شخصاً اقدام نكند شهرداري به وسيله مأمورين خود رأساً اقدام خواهد نمود .

21.  احداث بناها وساختمانهاي مورد نياز محل از قبيل رختشويخانه و مستراح و حمام عمومي و كشتراگاه و ميدانها و باغ كودكان و ورزشگاه مطابق اصول صحي و فني و اتخاذ تدابير لازم براي ساختمان خانه هاي ارزان قيمت براي اشخاص بي بضاعت ساكن شهر .

22.  تشريك مساعي با فرهنگ در حفظ ابنيه و آثار باستاني شهر و ساختمانهاي عمومي و مساجد و غيره .

23.  اهتمام در مراعات شرايط بهداشت در كارخانه ها و مراقبت در پاكيزگي گرمابه ها و نگاهداري اطفال بي بضاعت و سر راهي .

24. صدور پروانه براي كلية ساختمانهائي كه در شهر مي شود .

تبصره ـ شهرداري در شهرهائي كه نقشه جامع شهر تهيه شده مكلف است طبق ضوابط نقشه مذكور در پروانه هاي ساختماني نوع استفاده از ساختمان را قيد كند . در صورتي كه برخلاف مندرجات پروانه ساختماني در منطقه غير تجاري محل كسب يا پيشه و يا تجارت دائر شود شهرداري مورد را در كميسيون مقرر در تبصره 1 ماده100 اين قانون مطرح مي نمايد و كميسيون در صورت احراز تخلف مالك يامستأجر با تعيين مهلت مناسب كه نبايد از دو ماه تجاوز نمايد در مورد تعطيل محل كسب با پيشه و يا تجارت ظرف مدت يك ماه اتخاذ تصميم مي كند . ايت تصميم وسيله مأمورين شهرداري اجراء مي شود و كسي كه عالماً از محل مزبور پس از تعطيل براي كسب و پيشه و يا تجارت استفاده كند به حبس جنحه اي از ششماه تا دو سال و جزاي نقدي از پنج هزار و يك ريال تا ده هزار ريال محكوم خواهد شد و محل كسب نيز مجدداً تعطيل مي شود . دائر كردن دفتر وكالت و مطب و دفتر اسناد رسمي و ازدواج و طلاق و دفتر روزنامه و مجله و دفتر مهندسي وسيله مالك از نظر اين قانون استفاده تجاري محسوب نمي شود . (پاراگراف اخير به موجب قانون 17/5/52 الحاق گرديده است .)

25.  ساختن خيابانها و آسفالت كردن سواره روها و پياده روهاي معابر و كوچه هاي عمومي و انهار و جدولهاي طرفين از سنگ آسفالت و امثال آن به هزينه شهرداري هر محل .

تبصره ـ به موجب ماده 1123 اصلاحي همين قانون نسخ شده است .

26.  پيشنهاد برقراري يا الغاء عوارض شهر و همچنين تغيير نوع و ميزان عوارض اعم از كالاهاي وارداتي و صادراتي كشور و محصولات داخلي و غيره و ارسال يك نسخه از تصويب نامه براي اطلاع وزارت كشور .

تبصره1 ـ به منظور تشويق صادرات كشور نسبت به كالاهاي صادراتي بيشتر از يك درصد قيمت كالا نبايد وضع عوارض شود .

تبصره2 ـ كالاهاي عبوري از شهرها كه براي مقصد معيني حمل مي شود از پرداخت هرگونه عوارض به شهرداريهاي عرض راه معاف مي باشد .

تبصره3 ـ ماده1 قانون مصوبه بهمن ماه 33 راجع به تشويق صادرات و توليد از تاريخ تصويب اين طبق تبصره1 اين بند تصحيح مي شود .

تبصره 4 ـ آئين نامه هاي گريز از پرداخت عوارض شهرداري و استنكاف از آن با موافقت وزارتين كشور و دادگستري تنظيم و پس از تصويب هيئت وزيران به موقع اجراء گذاشته مي شود .

27.  وضع مقررات خاصي براي نامگذاري معابر و نصب لوحة نام آنها و شماره گذاري اماكن و نصب تابلوي الصاق اعلانات و برداشتن و محو كردن آگهي ها از محل هاي غير مجاز و هرگونه اقداماتي كه در حفظ نظافت و زيبائي شهر مؤثر باشند .

28.  صدور پروانه كسب براي اصناف و پيشه وران كلية اصناف و پيشه وران مكلفند براي محل كسب خود از شهرداري محل پروانه كسب دريافت دارند .